خطای شناختی فاجعه‌سازی: بزرگ‌نمایی مشکلات و پیش‌بینی بدترین سناریوها

خطای شناختی فاجعه‌سازی یکی از تحریفات شناختی رایج است که در آن فرد مشکلات و چالش‌های روزمره را بیش از حد بزرگ‌نمایی کرده و بدترین سناریوهای ممکن را در ذهن خود مجسم می‌کند. این خطا می‌تواند باعث افزایش اضطراب، استرس و اجتناب از موقعیت‌های چالش‌برانگیز شود. در این مقاله، به بررسی دقیق این خطای شناختی، تأثیرات آن بر روان انسان، دلایل شناختی و عصبی آن و راهکارهای درمانی در چارچوب رفتاردرمانی شناختی (CBT) می‌پردازیم.

موسسه روانشناسی طرح زندگی | خطای شناختی فاجعه‌سازی یکی از رایج‌ترین تحریفات شناختی است که در آن فرد یک مشکل یا موقعیت ناخوشایند را بیش از حد بزرگ‌نمایی کرده و بدون داشتن شواهد کافی، بدترین سناریوهای ممکن را پیش‌بینی می‌کند. در این الگوی فکری، فرد تحت تأثیر خطای شناختی فاجعه‌سازی، نه‌تنها شدت مشکل را بیش از حد ارزیابی می‌کند، بلکه توانایی‌های خود برای مقابله با آن را نیز نادیده می‌گیرد. این طرز تفکر می‌تواند موجب اضطراب شدید، کاهش اعتمادبه‌نفس و اجتناب از موقعیت‌های چالش‌برانگیز شود. مقابله با خطای شناختی فاجعه‌سازی از طریق تکنیک‌های رفتاردرمانی شناختی (CBT) امکان‌پذیر است و می‌تواند به افراد کمک کند تا به دیدگاهی منطقی‌تر و واقع‌بینانه‌تر نسبت به مشکلات خود دست یابند.

خطای شناختی فاجعه‌سازی: بزرگ‌نمایی مشکلات و پیش‌بینی بدترین سناریوها

تعریف خطای شناختی فاجعه‌سازی

فاجعه‌سازی (Catastrophizing) یک تحریف شناختی است که در آن فرد رویدادهای منفی را بیش از حد وخیم ارزیابی کرده و انتظار بدترین نتیجه ممکن را دارد، حتی زمانی که شواهدی برای تأیید این باور وجود ندارد. این الگوی فکری می‌تواند به شکل زیر بروز کند:

1. بزرگ‌نمایی مشکلات: فرد یک مشکل کوچک یا متوسط را به‌عنوان یک بحران جدی تلقی می‌کند.
2. پیش‌بینی سناریوهای فاجعه‌بار: فرد بدون دلیل منطقی، انتظار بدترین نتیجه ممکن را دارد.
3. بی‌توجهی به توانایی‌های مقابله‌ای: فرد باور دارد که قادر به مدیریت مشکل نیست و در برابر آن درمانده خواهد شد.

دلایل شناختی و عصبی فاجعه‌سازی

از منظر علوم شناختی، فاجعه‌سازی ناشی از بیش‌فعالی آمیگدال (بخش پردازش هیجانات در مغز) و کاهش فعالیت در قشر پیش‌پیشانی (بخش مسئول منطق و ارزیابی واقعیت) است. همچنین، این خطای شناختی ممکن است به دلیل تجربیات گذشته، الگوهای تربیتی اضطراب‌آور یا عدم مهارت‌های تنظیم هیجانی شکل بگیرد.

خطای شناختی فاجعه‌سازی ریشه در چندین فرآیند شناختی دارد که باعث می‌شود فرد مشکلات را بیش از حد بزرگ کند و به بدترین سناریوها فکر کند. برخی از مهم‌ترین دلایل شناختی این خطا عبارت‌اند از:

1. سوگیری منفی‌نگری (Negativity Bias): ذهن انسان به‌طور طبیعی تمایل دارد بر اطلاعات منفی تمرکز کند و آن‌ها را برجسته‌تر از اطلاعات مثبت یا خنثی در نظر بگیرد. این سوگیری باعث می‌شود فرد احتمال وقوع پیامدهای منفی را بیش از حد ارزیابی کند.
2. توجه انتخابی (Selective Attention): در خطای شناختی فاجعه‌سازی، فرد به‌طور ناخودآگاه فقط شواهدی را در نظر می‌گیرد که سناریوهای منفی را تأیید می‌کنند و سایر اطلاعات متعادل‌کننده را نادیده می‌گیرد.
3. ارزیابی نادرست از توانایی مقابله (Underestimation of Coping Abilities): افراد دارای این خطای شناختی معمولاً توانایی‌های خود را در مدیریت بحران دست‌کم می‌گیرند. آن‌ها تصور می‌کنند که در برابر مشکلات آسیب‌پذیر و ناتوان هستند، بنابراین احتمال فاجعه را بیشتر احساس می‌کنند.
4. تفکر آینده‌نگر غیرواقع‌بینانه (Unrealistic Future Thinking): در این خطا، فرد بدون داشتن شواهد کافی، پیامدهای منفی آینده را قطعی فرض می‌کند. این پیش‌بینی‌های افراطی معمولاً غیرمنطقی و بر اساس احساسات آنی است.
5. استدلال هیجانی (Emotional Reasoning): یکی از مکانیسم‌های شناختی پشت خطای شناختی فاجعه‌سازی این است که فرد بر اساس احساسات خود، واقعیت را تفسیر می‌کند. به‌عنوان‌مثال، اگر احساس اضطراب کند، نتیجه می‌گیرد که حتماً اتفاق وحشتناکی در حال رخ دادن است.
6. عدم انعطاف‌پذیری شناختی (Cognitive Rigidity): افرادی که دچار خطای شناختی فاجعه‌سازی هستند، معمولاً در تغییر دیدگاه خود انعطاف‌پذیری کمی دارند. آن‌ها تمایل دارند که دیدگاه‌های خود را مطلق بدانند و کمتر به گزینه‌های جایگزین فکر کنند.

این دلایل شناختی نقش مهمی در ایجاد و تداوم خطای شناختی فاجعه‌سازی دارند و در درمان شناختی-رفتاری (CBT) به چالش کشیده می‌شوند تا فرد بتواند به تفکر منطقی‌تر و واقع‌بینانه‌تری دست یابد.

پیامدهای روان‌شناختی خطای فاجعه‌سازی

خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌تواند پیامدهای روان‌شناختی زیادی برای فرد به همراه داشته باشد. این خطا باعث می‌شود که افراد مشکلات را بزرگتر از آنچه که هستند ببینند و بدترین سناریوها را پیش‌بینی کنند. پیامدهای این نوع تفکر می‌تواند در زمینه‌های مختلف روان‌شناختی تأثیرگذار باشد:

1. افزایش اضطراب و استرس: یکی از پیامدهای عمده خطای شناختی فاجعه‌سازی، تشدید اضطراب و استرس است. وقتی فرد همواره پیش‌بینی می‌کند که بدترین اتفاقات رخ خواهد داد، طبیعی است که در وضعیت‌های مختلف احساس نگرانی و استرس زیادی کند.
2. افسردگی: بزرگ‌نمایی مشکلات و پیش‌بینی فاجعه‌ها باعث می‌شود فرد از توانایی‌های خود برای حل مسائل بی‌اعتماد شود. این بی‌اعتمادی به توانایی‌های فردی می‌تواند به افسردگی منجر شود، زیرا فرد احساس می‌کند هیچ‌چیز نمی‌تواند به‌درستی حل شود.
3. اجتناب و انزوای اجتماعی: فردی که در خطای شناختی فاجعه‌سازی گرفتار است، ممکن است از موقعیت‌های اجتماعی یا چالش‌ها اجتناب کند زیرا معتقد است که این موقعیت‌ها حتماً به شکست و عواقب منفی ختم خواهند شد. این اجتناب می‌تواند منجر به انزوای اجتماعی و کاهش تعاملات مثبت با دیگران شود.
4. کاهش اعتماد به نفس: پیش‌بینی‌های منفی و بزرگ‌نمایی مشکلات در خطای شناختی فاجعه‌سازی موجب می‌شود فرد به‌طور مداوم از خود بی‌اعتماد شود. این کاهش اعتماد به نفس می‌تواند به عملکرد ضعیف در کار یا تحصیل منجر شود.
5. اختلال در فرآیند تصمیم‌گیری: خطای شناختی فاجعه‌سازی باعث می‌شود که فرد در مواجهه با چالش‌ها دچار تصمیم‌گیری‌های نادرست و افراطی شود. او تمایل دارد که تصمیمات خود را بر اساس پیش‌بینی‌های منفی و تصورات نادرست از آینده اتخاذ کند، که می‌تواند به نتایج منفی و غیرمنطقی منجر شود.
6. تأثیر بر روابط بین فردی: در روابط عاطفی یا خانوادگی، فردی که دچار خطای شناختی فاجعه‌سازی است، ممکن است روابط خود را به‌طور غیرمنطقی تحت فشار قرار دهد. او می‌تواند موقعیت‌های ساده را به اشتباه به‌عنوان تهدیدی بزرگ تفسیر کند و این می‌تواند باعث ایجاد تنش و سوءتفاهم در روابط شود.

در مجموع، خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌تواند تأثیرات عمیقی بر سلامت روانی فرد بگذارد و موجب تشدید مشکلات روان‌شناختی شود. شناخت این خطا و تلاش برای تغییر الگوهای فکری در راستای درمان شناختی-رفتاری، می‌تواند به کاهش این پیامدها و ارتقای کیفیت زندگی کمک کند.

درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی در رفتاردرمانی شناختی (CBT)

در درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی در رفتاردرمانی شناختی (CBT)، درمانگر از تکنیک‌های مختلفی استفاده می‌کند تا به فرد کمک کند تا الگوهای فکری تحریف‌شده‌اش را شناسایی و اصلاح کند. هدف از این درمان، کاهش بزرگ‌نمایی مشکلات و پیش‌بینی بدترین سناریوها است که موجب اضطراب و استرس غیرضروری می‌شود. در این بخش، به توضیح دقیق‌تر فرآیند درمان و تکنیک‌های ویژه استفاده‌شده پرداخته خواهد شد.

1. شناسایی افکار فاجعه‌آمیز

اولین گام در درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی، شناسایی و آگاهی از افکار فاجعه‌آمیز است. درمانگر از فرد می‌خواهد که افکار منفی و نگرانی‌های خود را در موقعیت‌های خاص بنویسد. برای مثال، ممکن است فرد در مورد یک جلسه کاری نگرانی شدیدی داشته باشد و فکر کند که “اگر جلسه بد پیش برود، ممکن است شغلم را از دست بدهم.” درمانگر به فرد کمک می‌کند تا این افکار را شناسایی کند و آن‌ها را از دیدگاه واقع‌گرایانه بررسی نماید. در این مرحله، مهم است که فرد متوجه شود که این نگرانی‌ها غالباً بر اساس شواهد واقعی نیستند، بلکه محصول تحریف شناختی هستند.

2. بازسازی شناختی

یکی از تکنیک‌های اصلی در CBT برای درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی، بازسازی شناختی است. در این تکنیک، درمانگر از فرد می‌خواهد که افکار فاجعه‌آمیز خود را به چالش بکشد و به شواهدی که بر اساس آن‌ها این افکار شکل گرفته‌اند، نگاه کند. برای مثال، فردی که فکر می‌کند در یک جلسه سخنرانی شکست می‌خورد، باید به شواهدی مثل موفقیت‌های قبلی خود در سخنرانی‌ها یا تعاملات مثبت در محیط کار توجه کند. سپس درمانگر از فرد می‌خواهد که یک فکر جایگزین و منطقی‌تری پیدا کند، مانند “ممکن است که من در ابتدا کمی عصبی باشم، اما این به معنای شکست نیست و می‌توانم از آن درس بگیرم.”

3. تمرینات واقعیت‌سنجی

در این مرحله، درمانگر از فرد می‌خواهد که پیش‌بینی‌های خود را در دنیای واقعی امتحان کند. فرد باید با موقعیت‌هایی روبه‌رو شود که قبلاً به‌عنوان تهدید یا فاجعه تصور می‌کرده است. به‌طور مثال، اگر فردی می‌ترسد که در یک مصاحبه شغلی شکست بخورد، درمانگر از او می‌خواهد که یک مصاحبه شغلی انجام دهد و پس از آن به ارزیابی واقعی از عملکرد خود بپردازد. این فرآیند کمک می‌کند تا فرد بفهمد که اغلب نگرانی‌هایش بی‌پایه و اساس هستند و نتیجه آن‌طور که تصور می‌کرده، فاجعه‌آمیز نبوده است.

4. مقابله با اضطراب با استفاده از مواجهه تدریجی

مواجهه تدریجی، یک تکنیک مهم دیگر در درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی است. درمانگر از فرد می‌خواهد که با موقعیت‌هایی مواجه شود که آن‌ها را به‌عنوان تهدید یا فاجعه در نظر گرفته است، اما به‌صورت تدریجی و در دوزهای کوچک‌تر. به‌عنوان مثال، اگر فرد از مواجهه با مردم یا صحبت در جمع می‌ترسد، درمانگر می‌تواند ابتدا او را به یک موقعیت اجتماعی کوچک‌تر و کم‌استرس‌تر بفرستد و به تدریج موقعیت‌ها را افزایش دهد. این مواجهه تدریجی به فرد کمک می‌کند تا اضطراب خود را کنترل کند و متوجه شود که این موقعیت‌ها نه‌تنها فاجعه‌آمیز نیستند، بلکه قابل مدیریت نیز هستند.

5. آموزش به فرد برای ایجاد تفکر متعادل

در آخرین مرحله، درمانگر به فرد آموزش می‌دهد که چگونه تفکرات خود را به تفکرات متعادل و منطقی تبدیل کند. درمانگر از فرد می‌خواهد که موقعیت‌های مختلف را به‌طور منطقی تجزیه و تحلیل کند و از پیش‌بینی‌های بدترین حالت دوری کند. به‌عنوان مثال، اگر فردی فکر می‌کند که “اگر به اشتباه حرفی بزنم، همه مرا قضاوت می‌کنند و شغلم را از دست می‌دهم”، درمانگر از او می‌خواهد که بپرسد: “آیا همیشه این‌طور می‌شود؟ آیا ممکن است دیگران هم اشتباهاتی مرتکب شوند؟ چه شواهدی وجود دارد که نشان دهد این سناریو احتمال وقوع دارد؟”

6. تمرینات پذیرش و کاهش اضطراب

در نهایت، فرد می‌آموزد که چگونه با اضطراب خود کنار بیاید و آن را به‌عنوان یک تجربه طبیعی و قابل کنترل بپذیرد. تمرینات مانند تنفس عمیق، ذهن‌آگاهی (Mindfulness) و آرام‌سازی بدن به فرد کمک می‌کند تا با احساسات و اضطراب‌های خود مقابله کند، بدون اینکه اجازه دهد که این احساسات بر تفکر و رفتار او غلبه کنند.

مطالب بیشتر:

• خطای شناختی تفکر دوقطبی: درک همه‌چیز در قالب سیاه و سفید
• زندگینامه ملانی کلاین؛ نگاهی به زندگی، نظریه‌ها و تأثیر او در روانکاوی کودکان

در نتیجه، درمان خطای شناختی فاجعه‌سازی در CBT با استفاده از تکنیک‌های مختلفی مانند بازسازی شناختی، تمرینات واقعیت‌سنجی، مواجهه تدریجی و آموزش تفکر متعادل، به فرد کمک می‌کند تا از الگوهای فکری منفی خارج شده و به تفکراتی منطقی‌تر و متعادل‌تر برسد. این فرآیند موجب کاهش اضطراب و استرس و در نهایت، بهبود کیفیت زندگی فرد می‌شود.

مثال دقیق از خطای شناختی فاجعه‌سازی

فرض کنید فردی به نام “رضا” در حال آماده‌شدن برای یک ارائه مهم در محل کار خود است. او مسئول ارائه گزارشی در جلسه‌ای است که مدیران ارشد شرکت حضور دارند. پیش از جلسه، رضا شروع به احساس نگرانی شدید می‌کند و افکاری چون “اگر من نتوانم خوب ارائه دهم، مدیران فکر می‌کنند که من بی‌کفایت هستم” و “شاید این ارائه باعث شود که من شغلم را از دست بدهم” به ذهنش می‌آید. رضا در این لحظه وارد خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌شود.

شواهد فاجعه‌آمیز:

رضا هیچ شواهد واقعی مبنی بر این که عملکردش در جلسه باعث از دست دادن شغلش می‌شود ندارد. اما در ذهن او، احتمال شکست در ارائه به شدت بزرگ‌نمایی می‌شود. او به افکار منفی خود می‌پردازد و فرض می‌کند که بدترین سناریوها حتماً اتفاق خواهند افتاد. این افکار باعث می‌شود که رضا از اضطراب و استرس شدیدی رنج ببرد و احتمالاً توانایی‌اش را برای تمرکز و ارائه صحیح از دست دهد.

تحلیل خطای شناختی فاجعه‌سازی:

در این موقعیت، رضا در دام خطای شناختی فاجعه‌سازی گرفتار شده است، زیرا او به طور خودکار و بدون توجه به واقعیت‌ها، به بزرگ‌نمایی و پیش‌بینی بدترین سناریوها پرداخته است. در واقع، او هیچ مدرک واقعی برای این پیش‌بینی‌ها ندارد، اما ذهنش از این پیش‌بینی‌های فاجعه‌آمیز پر شده است.

درمان این خطای شناختی:

در رفتار درمانی شناختی (CBT)، درمانگر به رضا کمک می‌کند تا این افکار را به چالش بکشد و شواهد واقعی را بررسی کند. مثلاً درمانگر از او می‌پرسد:

• “آیا تا به حال در جلسات گذشته چیزی شبیه به این پیش آمده که باعث از دست دادن شغلت شود؟”
• “آیا شما تجربه موفقیت‌آمیز در ارائه‌ها دارید که بتواند نشان دهد شما توانایی انجام این کار را دارید؟”
• “چه شواهدی وجود دارد که نشان دهد مدیران در مورد شما چنین نظری دارند؟”

رضا ممکن است متوجه شود که در گذشته نیز ارائه‌هایی موفق داشته و هیچ‌گاه شغف خود را از دست نداده است. همچنین، او متوجه می‌شود که بسیاری از پیش‌بینی‌هایش تنها به دلیل بزرگ‌نمایی ذهنی و خطای شناختی فاجعه‌سازی بوده‌اند.

در این مثال، رضا به راحتی می‌توانست از افکار فاجعه‌آمیز خود دست بکشد و واقع‌بینی را جایگزین کند. او با شناخت این که افکارش در مورد بدترین سناریوها اغلب بی‌اساس است، می‌تواند از اضطراب خود بکاهد و با آرامش بیشتری به ارائه بپردازد.

نظریه‌های روان‌شناسی درباره خطای شناختی فاجعه‌سازی: تحلیل علل و ریشه‌ها

نظریه‌های مختلف روان‌شناسی در مورد خطای شناختی فاجعه‌سازی و چگونگی تاثیر آن بر رفتار و احساسات انسان‌ها وجود دارد. در ادامه، به برخی از این نظریه‌ها و دیدگاه‌ها اشاره می‌کنیم:

1. نظریه شناختی-رفتاری (CBT):

در رفتار درمانی شناختی (CBT)، خطای شناختی فاجعه‌سازی به عنوان یکی از اشکال اشتباهات شناختی در نظر گرفته می‌شود. در این رویکرد، به افراد کمک می‌شود که افکار منفی و غیرواقعی خود را شناسایی کرده و آنها را با شواهد واقعی‌تری جایگزین کنند. به طور خاص، این خطا به‌عنوان یکی از اشتباهات شناختی شناخته می‌شود که در آن فرد تمایل دارد مشکلات را بزرگ‌نمایی کرده و پیش‌بینی کند که بدترین حالت ممکن رخ خواهد داد، حتی زمانی که هیچ دلیل منطقی برای این پیش‌بینی‌ها وجود ندارد.

در این چارچوب، تمرکز بر بازسازی شناختی است، جایی که افراد یاد می‌گیرند تا افکار فاجعه‌آمیز خود را به چالش بکشند و واقع‌بینی را جایگزین کنند. درمانگران از تکنیک‌هایی مانند مستندسازی شواهد (تعیین شواهد مخالف افکار فاجعه‌آمیز) و تفکر منطقی (بررسی احتمالات واقعی) استفاده می‌کنند.

2. نظریه کارکردی-تحولی (Developmental-Functional Theory):

طبق این نظریه، خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌تواند به‌عنوان نتیجه‌ای از رشد شناختی و تجربیات اولیه فرد در زندگی مشاهده شود. این دیدگاه نشان می‌دهد که افراد ممکن است در مراحل خاصی از زندگی (مانند دوران کودکی یا نوجوانی) تجربه‌های منفی زیادی داشته باشند که موجب می‌شود آنها برای مواجهه با مشکلات آینده، به‌طور خودکار به فاجعه‌سازی روی آورند.

این نظریه به‌ویژه در مواجهه با آسیب‌های روانی و تجربیات منفی از قبیل ترس از شکست، نارضایتی در روابط یا اضطراب اجتماعی توضیح می‌دهد که چگونه این باورهای منفی در طول زمان در افراد تقویت می‌شوند و به‌صورت خودکار در موقعیت‌های استرس‌زا فعال می‌شوند.

3. نظریه یادگیری اجتماعی (Social Learning Theory):

بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی آلبرت بندورا، افراد می‌آموزند که چگونه با مشکلات و تهدیدات مواجه شوند از طریق مشاهدات و تجربیات اجتماعی. اگر فرد در محیطی قرار گیرد که به‌طور مداوم بر بدترین سناریوها تاکید می‌شود (مثلاً از طریق رسانه‌ها، خانواده یا گروه‌های اجتماعی)، این فرد ممکن است تمایل پیدا کند تا مشکلات خود را نیز به‌صورت فاجعه‌آمیز و بزرگ‌نمایی شده مشاهده کند.

در این نظریه، رفتار و واکنش‌های فرد به مشکلات بیشتر از طریق تعاملات اجتماعی و مشاهده دیگران شکل می‌گیرد و در نتیجه خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌تواند به‌طور غیرارادی از این تعاملات آموخته شود.

4. نظریه روان‌تحلیلگری (Psychoanalytic Theory):

در روان‌تحلیلگری، بر این باور است که خطای شناختی فاجعه‌سازی می‌تواند به‌عنوان یک مکانیسم دفاعی در برابر اضطراب و ترس‌های ناخودآگاه فرد تفسیر شود. این مکانیسم دفاعی می‌تواند به‌عنوان روشی برای کنترل ترس‌های عمیق درونی باشد. وقتی فرد از روی ترس، به‌ویژه ترس از شکست یا طرد، شروع به بزرگ‌نمایی مشکلات می‌کند، ممکن است این تصور را به‌وجود بیاورد که هرگونه مشکلی بزرگ‌ترین فاجعه ممکن است.

در این رویکرد، به درمانگر پیشنهاد می‌شود که برای شناسایی ریشه‌های عمیق‌تر این نوع تفکر، با استفاده از تکنیک‌های روان‌تحلیلگری، به کشف ناخودآگاه فرد پرداخته و دلایل زمینه‌ای این واکنش‌های شناختی را بررسی کند.

5. نظریه فرآیندهای توجهی و احساسی (Affective-Process Theories):

این نظریه‌ها بر این موضوع تمرکز دارند که چگونه احساسات و واکنش‌های احساسی انسان بر تفکر و شناخت او تأثیر می‌گذارد. خطای شناختی فاجعه‌سازی ممکن است ناشی از یک فرآیند فیزیولوژیک و احساسی باشد که در آن فرد به دلیل تجربه هیجانی شدید، توانایی ارزیابی دقیق شرایط را از دست می‌دهد و به‌طور خودکار مشکلات را بزرگ‌نمایی می‌کند.

مطابق این نظریه، این افراد بیشتر از دیگران تمایل دارند تا در شرایط استرس‌زا به فاجعه‌آمیزی فکر کنند زیرا احساسات شدید منجر به اختلال در فرآیندهای شناختی و قضاوتی آنها می‌شود. این افراد با احساسات شدید خود بر مسائل کوچک و غیرمهم تأکید می‌کنند و فکر می‌کنند که این مسائل می‌توانند به فاجعه‌های بزرگ تبدیل شوند.

تمامی این نظریه‌ها به نوعی به توضیح و تحلیل خطای شناختی فاجعه‌سازی پرداخته و بر اهمیت شناختی و روان‌شناختی این خطا در مواجهه با استرس و اضطراب تاکید دارند. هر یک از این دیدگاه‌ها به‌طور خاص به جنبه‌های متفاوتی از چگونگی شکل‌گیری و درمان این خطا پرداخته و پیشنهادهایی برای کاهش آن در فرد به‌منظور بهبود سلامت روان ارائه می‌دهند.