تفاوت اسکیزوفرنی و اختلالات شخصیت خوشه A

عملکرد روزمره و اجتماعی

این بخش به یکی از ملموسترین و قابل مشاهده‌ترین وجوه تفاوت می‌پردازد: تاثیر این اختلالات بر زندگی روزمره، روابط و نقش‌های اجتماعی فرد.

سطح اختلال در عملکرد

• اسکیزوفرنی:

  • نقص چشمگیر و فراگیر: اسکیزوفرنی به طور معمول باعث اختلال شدید و محسوس در چندین حوزه اصلی زندگی می‌شود. این اختلال آنقدر جدی است که اغلب فرد قادر به حفظ سطح قبلی عملکرد خود نیست.

  • حوزه‌های تحت تاثیر:

    • عملکرد شغلی/تحصیلی: حفظ شغل ثابت یا ادامه تحصیل اغلب بسیار دشوار یا غیرممکن می‌شود، به ویژه در دوره‌های حاد بیماری.

    • روابط بین‌فردی: حفظ روابط صمیمانه، دوستانه و حتی خانوادگی به دلیل علائم مثبت (مثلاً سوءظن ناشی از هذیان) و علائم منفی (بی‌علاقگی، کناره‌گیری) به شدت آسیب می‌بیند. انزوای اجتماعی عمیق شایع است.

    • مراقبت از خود: انجام فعالیت‌های روزمره مانند نظافت شخصی، پخت‌وپز، مدیریت مالی و برنامه‌ریزی می‌تواند به شدت مختل شود. ممکن است فرد به نظارت و کمک دیگران نیاز داشته باشد.

  • نیاز به حمایت: بسیاری از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، بسته به شدت بیماری، به درجاتی از حمایت و مراقبت خارجی (از سوی خانواده یا سیستم‌های خدمات اجتماعی) نیاز دارند.

• اختلالات شخصیت خوشه A:

  • عملکرد حفظ‌شده ولی محدود و ناکارآمد: افراد مبتلا معمولاً می‌توانند از پس ضروریات زندگی برآیند، اما این کار را به شیوه‌ای محدود، سخت و اغلب با پریشانی زیاد انجام می‌دهند. نقص در عملکرد، انتخابی و خاص است.

  • حوزه‌های تحت تاثیر:

    • عملکرد شغلی/تحصیلی: ممکن است در مشاغلی که به تعامل اجتماعی کمی نیاز دارند (مثلاً کارهای فنی، شب‌کاری انفرادی، پژوهش) عملکرد نسبتاً مناسبی داشته باشند. اما پیشرفت شغلی به دلیل دشواری در کار تیمی، سوءظن یا رفتارهای عجیب اغلب محدود می‌شود.

    • روابط بین‌فردی: این مشکل اصلی این گروه است. آنها در ایجاد و حفظ روابط صمیمانه، نزدیک و دوسویه دچار مشکل عمده هستند.

      • پارانوئید: به دلیل بی‌اعتمادی عمیق، از نزدیک شدن به دیگران اجتناب می‌کند.

      • اسکیزوئید: اساساً تمایلی به روابط نزدیک ندارد و از آنها لذت نمی‌برد. ترجیح می‌دهد تنها باشد.

      • اسکیزوتایپال: به دلیل رفتارها، باورها یا شیوه گفتار عجیب، دیگران از او فاصله می‌گیرند و او در برقراری ارتباط راحت دچار مشکل است.

    • مراقبت از خود: معمولاً در این حوزه مشکل عمده‌ای ندارند، اگرچه ممکن است بیتوجه به قراردادهای اجتماعی (مثلاً پوشش نامتعارف) باشند.

کیفیت زندگی و رضایت

• اسکیزوفرنی: کیفیت زندگی می‌تواند به دلیل ماهیت ناتوان‌کننده بیماری، به شدت کاهش یابد. پریشانی ناشی از توهمات و هذیان‌ها و همچنین فقدان انگیزه می‌تواند طاقت‌فرسا باشد.

• خوشه A: پریشانی این افراد بیشتر ناشی از تنهایی، احساس متفاوت بودن یا ناکامی در روابط است. فرد اسکیزوئید ممکن است اصلاً از تنهایی خود پریشان نباشد، در حالی که یک فرد اسکیزوتایپال ممکن است عمیقاً احساس طردشدگی کند.

خلاصه :

• اسکیزوفرنی: اغلب منجر به نقص شدید و گسترده در عملکرد اجتماعی، شغلی و مراقبت از خود می‌شود و نیاز به حمایت خارجی را ایجاد می‌کند.

• خوشه A: منجر به عملکرد محدود، به ویژه در روابط صمیمانه می‌شود، اما افراد معمولاً قادر به مدیریت مستقل زندگی روزمره خود هستند. مشکل در کیفیت روابط است، نه لزوماً در انجام کامل وظایف.

درمان و مداخلات

این بخش به رویکردهای درمانی کاملاً متفاوت برای این دو دسته اختلال می‌پردازد. درک این تفاوت‌ها برای افراد مبتلا و خانواده‌هایشان جهت دنبال کردن مسیر صحیح درمان، حیاتی است.

رویکرد اصلی درمان

• اسکیزوفرنی:

  • درمان مبتنی بر دارو، محور اصلی است. داروهای ضدروان‌پریشی (Antipsychotics) سنگ بنای درمان محسوب می‌شوند.

  • هدف داروها: کاهش یا حذف علائم مثبت (هذیان و توهم)، جلوگیری از عود دوره‌های حاد، و در برخی موارد کمک به علائم منفی و مشکلات شناختی.

  • درمان بدون دارو معمولاً در مدیریت علائم حاد کافی نیست.

• اختلالات شخصیت خوشه A:

  • روان‌درمانی بلندمدت، محور اصلی است. هدف، تغییر الگوهای فکری و رفتاری ناسازگار و بهبود عملکرد بین‌فردی است.

  • انواع موثر روان‌درمانی:

    • درمان شناختی-رفتاری (CBT): برای شناسایی و به چالش کشیدن باورهای ناسازگار (مثل سوءظن‌های بنیادین در پارانوئید یا افکار عجیب در اسکیزوتایپال).

    • درمان روان‌پویشی: برای کشف ریشه‌های این الگوها در گذشته و افزایش بینش.

    • آموزش مهارت‌های اجتماعی: به ویژه برای افراد مبتلا به اسکیزوتایپال یا اسکیزوئید که در تعاملات مشکل دارند.

  • داروها نقش کمکی و علامت‌محور دارند، نه درمان اصلی.

نقش داروها

• اسکیزوفرنی:

  • ضروری و نجات‌بخش. مصرف مداوم و تحت نظر پزشک برای حفظ ثبات و جلوگیری از عود ضروری است.

  • ممکن است از داروهای نسل اول (معمولی) یا نسل دوم (آتیپیک) با پروفایل عوارض جانبی متفاوت استفاده شود.

• اختلالات شخصیت خوشه A:

  • حمایتی و برای علائم خاص. داروها برای درمان خود اختلال شخصیت تجویز نمی‌شوند، بلکه برای مدیریت علائم همراه یا تشدیدکننده استفاده می‌گردند:

    • داروهای ضدافسردگی: برای علائم افسردگی یا اضطراب اجتماعی.

    • داروهای ضدروان‌پریشی با دوز پایین: ممکن است برای کاهش اضطراب شدید، تفکر عجیب یا تحریف‌های ادراکی در اختلال شخصیت اسکیزوتایپال به کار روند.

    • داروهای ضداضطراب: برای دوره‌های اضطراب حاد.

چالش‌های درمانی

• اسکیزوفرنی:

  • بی‌اعتمادی به درمان و عدم بینش (Anosognosia): بسیاری از بیماران در دوره‌هایی از بیماری، قبول ندارند که بیمار هستند. این بزرگ‌ترین مانع برای ادامه درمان داوطلبانه است.

  • عوارض جانبی داروها: مانند افزایش وزن، خواب‌آلودگی، بی‌قراری حرکتی که می‌تواند باعث قطع خودسرانه دارو شود.

  • نیاز به حمایت چندجانبه: درمان موفق اغلب ترکیبی است از: دارو، روان‌درمانی حمایتی، بازتوانی روانی-اجتماعی، حمایت شغلی و آموزش خانواده.

• اختلالات شخصیت خوشه A:

  • انگیزه پایین برای تغییر: از آنجایی که این الگوها بخشی از شخصیت فرد هستند، ممکن است فرد مشکل را در خود نبیند و برای درمان مراجعه نکند. اغلب به دلیل پریشانی ناشی از افسردگی یا اضطراب مراجعه می‌کنند.

  • ایجاد رابطه درمانی دشوار: به ویژه در پارانوئید (بدگمانی به درمانگر) و اسکیزوئید (بی‌علاقگی به ایجاد رابطه صمیمانه درمانی)، ایجاد اتحاد درمانی چالش‌برانگیز است.

  • اهداف واقع‌بینانه: هدف درمان معمولاً “درمان کامل” نیست، بلکه کاهش پریشانی، بهبود مهارت‌های مقابله‌ای و افزایش کیفیت زندگی است.

خلاصه:

• اسکیزوفرنی: درمان دارومحور و چندوجهی با تمرکز بر کنترل علائم روان‌پریشی و جلوگیری از عود. نیازمند پایداری در درمان.

• خوشه A: درمان روان‌درمانی‌محور با هدف تعدیل الگوهای شخصیتی ناسازگار. دارو صرفاً یک ابزار کمکی برای علائم همراه است. نیازمند صبر و تعهد بلندمدت.

• اسکیزوفرنی چیست؟ وقتی مغز واقعیت را متفاوت پردازش می‌کند

.

.

انتهای مطلب.