اعتیاد به کار، اختلال شخصیت وسواسی- جبری

راه‌های پیش‌رو؛ از شناخت تا اقدام برای شکستن چرخه اعتیاد به کار

اکنون که ابعاد مختلف پدیده اعتیاد به کار، از ریشه‌های شخصیتی (OCPD) تا پیامدهای ویرانگر (فرسودگی و بیماری) و بسترهای تشدیدکننده (سازمان و فرهنگ کلان) را بررسی کردیم، زمان آن رسیده است که به این پرسش اساسی پاسخ دهیم: چگونه می‌توان این چرخه معیوب را شکست؟

راه‌حل، نه در یک اقدام واحد، بلکه در یک رویکرد یکپارچه، چندسطحی و پیشگیرانه نهفته است که هم به فرد و هم به محیط او توجه کند:

۱. در سطح فردی (خرد): از درمان تا خودمراقبتی

• شناسایی و تشخیص: گام اول، پذیرش مشکل است. استفاده از ابزارهای معتبر مانند مقیاس اعتیاد به کار برگن (BWAS) می‌تواند به خودارزیابی کمک کند.

• درمان هدفمند: برای افرادی با ویژگی‌های OCPD، درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) با تمرکز بر چالش با باورهای کمال‌گرایانه، بازتعریف ارزش ذاتی و یادگیری مهارت‌های تنظیم هیجان ضروری است.

• بازتعریف مرزها: تمرین آگاهانه برای تعیین حدود کاری مشخص (مثلاً عدم بررسی ایمیل پس از ساعت معین) و برنامه‌ریزی برای فعالیت‌های لذت‌بخش غیرکاری.

۲. در سطح سازمانی (میانی): ساخت محیط‌های کاری مقاوم در برابر اعتیاد

• تغییر معیارهای ارزیابی: تغییر از سنجش “ساعت‌های حضور” به سنجش “نتایج و دستاوردها“. پاداش دادن به کار هوشمندانه و مبتکرانه، نه کار طاقت‌فرسا.

• الگوسازی رهبری سالم: مدیران باید با رفتار خود مرزهای سالم را نشان دهند — مرخصی گرفتن، پس‌ازساعت کار در دسترس نبودن و صحبت صریح درباره اهمیت تعادل.

• ارائه منابع: ایجاد دسترسی به خدمات مشاوره روان‌شناسی (EAP)، کارگاه‌های آموزشی مدیریت استرس و مهارت‌های تفویض اختیار.

• فرهنگ گفتگو: ایجاد فضایی امن که در آن کارکنان بتوانند بدون ترس از قضاوت، درباره فشار کار و فرسودگی صحبت کنند.

۳. در سطح کلان (سیاستی و فرهنگی): بازآفرینی قرارداد اجتماعی کار

• سیاست‌گذاری هوشمند: تدوین و اجرای قوانینی که از حق قطع ارتباط دیجیتال پس از ساعت کار حمایت می‌کند و ساعات کاری بیش‌ازحد را  حتی برای خوداشتغال‌ها در مشاغل حیاتی  محدود می‌سازد.

• بازتعریف “موفقیت” در گفتمان عمومی: رسانه‌ها، نهادهای آموزشی و چهره‌های عمومی باید روایت موفقیت را از “فردی که همیشه مشغول است” به “فردی متعادل، خلاق و پایدار” تغییر دهند.

• حمایت از خوداشتغال‌ها: ایجاد شبکه‌های حمایتی، آموزش مدیریت پروژه و مالی، و بیمه‌های درمانی قابل دسترس برای کاهش اضطراب وجودی که محرک اعتیاد به کار است.

نقش سازمان جهانی بهداشت و نهادهای بین‌المللی در این میان، هماهنگی، تولید راهنماهای مبتنی بر شواهد و توانمندسازی دولتها برای اتخاذ این رویکرد یکپارچه است. همان‌طور که مقاله تأکید می‌کند، “عدم وجود شواهد، دلیل بر عدم وجود مشکل نیست.” اعتیاد به کار و OCPDمشکلاتی واقعی هستند که هزینه‌های گزافی بر سلامت افراد و اقتصاد جوامع تحمیل می‌کنند.

جمع‌بندی نهایی
اعتیاد به کار، زنگ خطری است برای جامعه‌ای که بهره‌وری را به قیمت سلامت انسان‌ها می‌خرد. مقابله با آن، نه مبارزه با سخت‌کوشی، بلکه تلاش برای نجات جوهره کار یعنی خلاقیت، معنا و تعامل سالم از چنگال یک الگوی خودتخریب‌گر است. این مسیر، نیازمند همکاری روانشناسان، مدیران، سیاست‌گذاران و هر یک از ما در مقام فرد است. تنها با این نگاه کل‌نگر می‌توان محیط‌های کاری را از مکان‌های فرسایش به کانون‌های رشد و سلامتی تبدیل کرد.