اختلالات خواب

اختلالات خواب

اختلالات خواب (یا اختلالات خواب-بیداری) به مشکلات مربوط به کیفیت، زمان‌بندی و میزان خواب اشاره دارند که منجر به پریشانی در طول روز و اختلال در عملکرد فرد می‌شوند. این اختلالات اغلب همراه با بیماری‌های جسمی یا سایر مشکلات سلامت روان مانند افسردگی، اضطراب یا اختلالات شناختی رخ می‌دهند.

انواع مختلفی از اختلالات خواب-بیداری وجود دارد که بی‌خوابی شایع‌ترین آن‌ها است. از دیگر اختلالات خواب می‌توان به آپنه انسدادی خواب، پاراسومنیاها (رفتارهای غیرطبیعی در خواب)، نارکولپسی (حمله خواب) و سندرم پای بی‌قرار اشاره کرد.

مشکلات خواب با مشکلات جسمی و عاطفی ارتباط تنگاتنگی دارند. این مشکلات می‌توانند هم در ایجاد یا تشدید شرایط سلامت روان نقش داشته باشند و هم می‌توانند نشانه‌ای از سایر اختلالات روانی باشند.

بر اساس آمارها، حدود یک‌سوم از بزرگسالان علائم بی‌خوابی را گزارش می‌کنند و ۴ تا ۲۲ درصد از آنان معیارهای تشخیص اختلال بی‌خوابی را دارا هستند.

اهمیت خواب

خواب یکی از نیازهای اساسی انسان و عاملی حیاتی برای سلامت جسمی و روانی است. خواب به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود که معمولاً در قالب سه تا پنج چرخه در شب اتفاق می‌افتند:

  • خواب حرکت تند چشم (REM): مرحله‌ای که بیشتر رویا‌دیدن در آن رخ می‌دهد.

  • خواب غیر-REM: شامل سه مرحله است که خواب عمیق بخشی از آن می‌باشد.

زمان خواب نیز اهمیت زیادی دارد. بدن شما معمولاً بر اساس یک چرخه ۲۴ ساعته (ریتم شبانه‌روزی) عمل می‌کند که به شما می‌گوید چه زمانی باید بخوابید.

میزان خواب مورد نیاز بسته به سن و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. بر اساس گزارش بنیاد ملی خواب، اکثر بزرگسالان به حدود ۷ تا ۹ ساعت خواب راحت در شب نیاز دارند و ترجیحاً زمان خواب و بیداری ثابتی داشته باشند.

بسیاری از ما به اندازه کافی نمی‌خوابیم. یک‌سوم بزرگسالان گزارش می‌دهند که معمولاً کمتر از میزان توصیه‌شده می‌خوابند و تنها حدود ۳۰٪ از دانش‌آموزان دبیرستانی در شب‌های مدرسه به طور متوسط حداقل هشت ساعت خواب دارند. همچنین تخمین زده می‌شود که ۳۴٪ از آمریکایی‌ها کیفیت خواب خود را “ضعیف” یا “فقط متوسط” ارزیابی می‌کنند.

بیش از ۵۰ میلیون آمریکایی از اختلالات خواب مزمن رنج می‌برند.

پیامدهای کمبود خواب و شرایط همزمان

خواب به عملکرد صحیح مغز کمک می‌کند. کم‌خوابی یا خواب بیکیفیت می‌تواند عواقب بالقوه متعددی داشته باشد. واضح‌ترین نگرانی‌ها شامل خستگی و کاهش انرژی، تحریک‌پذیری و مشکلات تمرکز است. توانایی تصمیم‌گیری و خلق‌وخو نیز می‌تواند تحت تأثیر قرار گیرد. مشکلات خواب اغلب با علائم افسردگی یا اضطراب همراه است. این مشکلات می‌توانند افسردگی یا اضطراب را تشدید کنند و بالعکس، افسردگی یا اضطراب نیز می‌توانند منجر به مشکلات خواب شوند.

کم‌خوابی و خواب بیش از حد با بسیاری از مشکلات سلامت مزمن مانند بیماری قلبی، دیابت و چاقی مرتبط هستند. اختلالات خواب همچنین می‌توانند نشانه‌هشداردهنده‌ای برای مشکلات پزشکی و عصبی، مانند نارسایی قلبی، آرتروز و بیماری پارکینسون باشند.

انواع اختلالات خواب – اختلال بی‌خوابی

بی‌خوابی که شایع‌ترین اختلال خواب است، شامل مشکلات در به خواب رفتن یا در خواب ماندن می‌شود. حدود یک‌سوم بزرگسالان برخی علائم بی‌خوابی را گزارش می‌دهند، ۱۰ تا ۱۵٪ مشکلات عملکردی در طول روز را ذکر می‌کنند و ۴ تا ۲۲٪ علائم به اندازه‌ای شدید دارند که معیارهای اختلال بی‌خوابی را دارا هستند. تخمین زده می‌شود که ۴۰ تا ۵۰٪ از افراد مبتلا به بی‌خوابی، از یک اختلال روانی دیگر نیز رنج می‌برند.

علائم و تشخیص

برای تشخیص اختلال بی‌خوابی، مشکلات خواب باید حداقل سه شب در هفته و به مدت حداقل سه ماه ادامه داشته باشد و باعث ناراحتی قابل توجه یا مشکلاتی در کار، مدرسه یا سایر حوزه‌های مهم عملکرد روزانه فرد شود. توجه داشته باشید که همه افراد با اختلالات خواب، الزاما دچار ناراحتی یا مشکل در عملکرد نمی‌شوند.

برای تشخیص بی‌خوابی، پزشک ابتدا سایر اختلالات خواب، عوارض جانبی داروها، سوءمصرف مواد، افسردگی و سایر بیماری‌های جسمی و روانی را بررسی و رد می‌کند. برخی داروها و شرایط پزشکی می‌توانند بر خواب تأثیر بگذارند.

یک ارزیابی جامع برای بی‌خوابی یا سایر مشکلات خواب ممکن است شامل این موارد باشد: تاریخچه پزشکی بیمار، معاینه فیزیکی، دفترچه ثبت خواب (Sleep Diary) و آزمون‌های بالینی (مطالعه خواب یا پلی‌سومنوگرافی). دفترچه ثبت خواب، گزارشی از عادات خواب شما است که با پزشک خود در میان می‌گذارید و شامل اطلاعاتی مانند زمان رفتن به رختخواب، به خواب رفتن، بیدار شدن، برخاستن از رختخواب، چرت زدن، ورزش، خوردن و مصرف نوشیدنی‌های الکلی و کافئین‌دار است. علاوه بر این، مطالعه خواب به پزشک اجازه می‌دهد تا مدت و کیفیت خواب شما را ارزیابی کرده و مشکلات خواب خاص را شناسایی کند.

مشکلات خواب می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما معمولاً در اوایل بزرگسالی شروع می‌شود. نوع بی‌خوابی اغلب با سن تغییر می‌کند. مشکلات به خواب رفتن در بین جوان‌ان شایع‌تر است، در حالی که مشکلات در خواب ماندن در میان میانسالان و سالمندان رواج بیشتری دارد.

علائم بی‌خوابی می‌تواند به صورت زیر باشد:

  • دوره‌ای: (دوره‌ای از علائم که یک تا سه ماه طول می‌کشد)

  • مداوم: (علائمی که سه ماه یا بیشتر ادامه دارند)

  • عودکننده: (دو دوره یا بیشتر در طول یک سال)

علائم بی‌خوابی همچنین می‌تواند ناشی از یک رویداد یا موقعیت خاص در زندگی باشد.

درمان و راهکارهای خودمراقبتی

مشکلات خواب را می‌توان اغلب با رعایت عادات منظم خواب بهبود بخشید. (برای نکات مفید به بخش “بهداشت خواب” مراجعه کنید.) اگر مشکلات خواب شما ادامه دار است یا در احساسات و عملکرد روزانه شما اختلال ایجاد می‌کند، باید برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه کنید.

اختلالات خواب، صرف نظر از مشکلات روانی یا پزشکی دیگری که ممکن است وجود داشته باشد، باید به طور خاص مورد توجه و درمان قرار گیرند. بی‌خوابی مزمن معمولاً با ترکیبی از داروهای خواب‌آور و تکنیک‌های رفتاری، مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT-I) درمان می‌شود.

  • چندین نوع دارو می‌توانند برای درمان بی‌خوابی و کمک به به خواب رفتن یا در خواب ماندن استفاده شوند. بسیاری از این داروها می‌توانند عادت‌زا شوند و باید فقط برای دوره‌های کوتاه مدت و تحت نظارت پزشک مصرف شوند. برخی داروهای ضد افسردگی نیز برای درمان بی‌خوابی تجویز می‌شوند.

  • بیشتر داروهای خواب بدون نسخه حاوی آنتی‌هیستامین هستند (ماده‌ای که معمولاً برای درمان آلرژی استفاده می‌شود). این داروها اعتیادآور نیستند، اما با گذشت زمان ممکن است اثرشان کم شود. همچنین می‌توانند باعث گیجی، تاری دید، احتباس ادرار و افزایش خطر زمین خوردن در سالمندان شوند و باید در این گروه سنی با احتیاط مصرف شوند.

بسیاری از افراد برای کمک به مشکلات خواب به رویکردهای طب مکمل و جایگزین روی می‌آورند. بر اساس گزارش مؤسسه ملی سلامت آمریکا، برخی از این روش‌ها ممکن است بی‌خطر و مؤثر باشند، در حالی که برخی دیگر فاقد شواهد کافی برای اثبات تأثیرشان هستند یا نگرانی‌های ایمنی ایجاد می‌کنند.

  • تکنیک‌های آرامش‌بخش که قبل از خواب انجام می‌شوند، می‌توانند برای بی‌خوابی مفید باشند.

  • مکمل‌های ملاتونین ممکن است برای افراد مبتلا به برخی انواع بی‌خوابی مفید باشند. البته ایمنی بلندمدت آن به طور کامل بررسی نشده است.

  • رویکردهای ذهن و بدن مانند ذهن‌آگاهی، مدیتیشن، یوگا، ماساژدرمانی و طب سوزنی، شواهد کافی برای نشان دادن کارآیی قطعی در درمان بی‌خوابی ندارند، اما عموماً بی‌خطر در نظر گرفته می‌شوند.

  • گیاهان دارویی و مکمل‌های غذایی اثربخشی خود را برای بی‌خوابی نشان نداده‌اند. در مورد برخی از آنها مانند ال-تریپتوفان و کاوا نگرانی‌های ایمنی وجود دارد و برخی دیگر ممکن است با داروهای تجویزی تداخل داشته باشند.

حتماً پزشک خود را از هرگونه داروی جایگزین یا مکملی که مصرف می‌کنید، مطلع کنید.

بهداشت خواب: توصیه‌های سالم برای مقابله با مشکلات خواب

  1. پایبندی به برنامه خواب: حتی در روزهای تعطیل، زمان خواب و بیداری ثابتی داشته باشید.

  2. فرآیند آرامش قبل از خواب: با یک فعالیت آرامش‌بخش مانند مطالعه (در نور مناسب و دور از نورهای روشن) به بدن خود فرصت آماده شدن برای خواب بدهید و از استفاده از وسایل الکترونیکی قبل از خواب خودداری کنید.

  3. پرهیز از چرت‌زدن: به ویژه چرت‌های عصرگاهی.

  4. ورزش روزانه: به طور منظم ورزش کنید (ترجیحاً نه در ساعات نزدیک به خواب).

  5. توجه به محیط خواب: اتاق خواب باید ساکت، خنک و تاریک باشد. همچنین تشک و بالش شما باید راحت و نگهدارنده مناسب باشند.

  6. پرهیز از محرک‌ها و غذاهای سنگین: از مصرف الکل، کافئین و غذاهای سنگین در عصر خودداری کنید.

(آرش سلطان بگلو)

رفرنس:

American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), Fifth edition – Text Rivision. 2022.

Centers for Disease Control and Prevention. Sleep and Sleep Disorders.

National Sleep Foundation. Sleep Health Index. 2017.

مطالب دیگر:

.

.

انتهای مطلب.

0 0 رای ها
امتیازدهی به مقاله
اشتراک در
اطلاع از
guest
0 نظرات
قدیمی‌ترین
تازه‌ترین بیشترین رأی
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه دیدگاه ها
تماس